Kararlar nasıl hesaplanıyor?

Önümüzdeki 48 saatin saatlik yağışı ve 24 saatlik kayan toplamı.

Sarı: saatte 8 mm, 24 saatte 20 mm ya da gök gürültüsü. Turuncu: saatte 20 mm ya da 24 saatte 50 mm. Kırmızı: saatte 40 mm ya da 24 saatte 100 mm.

Ani rüzgâr (meteorolojide 'hamle'): birkaç saniye süren en sert esinti. Ölçü, önümüzdeki 48 saatte beklenen en sert ani rüzgârdır. Rüzgâr, estiği yöne göre geleneksel adıyla anılır.

Sarı: 50 km/sa ani rüzgâr. Turuncu: 70 km/sa. Kırmızı: 90 km/sa.

Bugün ve yarın için hissedilen sıcaklığın en yükseği ve en düşüğü.

Sıcak: 32°, 38° ve 44° hissedilen. Soğuk: −7°, −15° ve −25° hissedilen.

Önümüzdeki iki gecenin (18:00–09:00) en düşük sıcaklığı ve toprak yüzeyi sıcaklığı. Açık ve durgun gecelerde ışınımsal don riski ayrıca belirtilir.

Sarı: en düşük 2° ya da toprak yüzeyi 0° ve altı. Turuncu: 0°. Kırmızı: −3°. Ağırlık mart–kasım arası artar.

Gün ışığındaki her saat için (05:00–21:00 arasında, güneş batmadan): rüzgâr 3–15 km/sa, ani rüzgâr 25 km/sa altı, sıcaklık 5–28°, sonraki 3 saatte yağış yok ve Delta-T (kuru ile ıslak termometre farkı) 2–8°. Islak termometre Stull (2011) formülüyle hesaplanır.

En az iki ardışık uygun saat yeşil pencere sayılır. Delta-T 8–10° ya da rüzgâr 10–15 km/sa sınırda kabul edilir.

Kanada Orman Yangını Hava İndeksi (FWI). Son 92 günün öğle gözlemleriyle günlük olarak ilerletilir; Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi (EFFIS) de aynı sistemi kullanır. Uygulamamız Van Wagner ve Pickett'in yayımladığı test verisiyle doğrulanmıştır.

EFFIS sınıfları: 5,2 altı çok düşük, 11,2 düşük, 21,3 orta, 38 yüksek, 50 çok yüksek, üstü aşırı. Kar yağarken ya da günün en yüksek sıcaklığı 6°'nin altındayken gösterilmez.

Copernicus CAMS Avrupa hava kalitesi tahmini: Avrupa Hava Kalitesi İndeksi, PM2,5, PM10, yüzeye yakın toz ve altı polen türü.

AQI 40 üstü sarı, 60 üstü turuncu, 80 üstü kırmızı. 50 µg/m³ üzeri toz en az sarı. Polen eşikleri (tane/m³) yaklaşıktır: 20, 50, 150. Alerji profili (polen detayında seçilen türler, yalnızca bu tarayıcıda): kart yalnızca o türleri anlatır, 20 ve üstündeyse saat aralığını söyler; turuncu ve üstünde sayfanın cümlesine çıkabilir.

Kıyı ilçelerinde önümüzdeki 7 günün dalga yüksekliği, yönü ve periyodu, ölü dalga (uzaktan gelen, rüzgârla ilgisi kalmamış soluğan) ve deniz suyu sıcaklığı. Kıyı ilçesi: merkezi kıyı çizgisine 12 km'den yakın olan.

Dalga 0,5 m üstü sarı, 1,25 m turuncu, 2,5 m kırmızı. Önümüzdeki 24 saatte dalga periyodu 7 sn ve üstü, ölü dalga 0,5 m ve üstüyse dalga küçük olsa da en az sarı: küçük teknede yalpalatır.

Önümüzdeki 36 saatte modelin görüş mesafesi. Görüş verisi yoksa ya da model kaçırdıysa: sıcaklık ile çiy noktası farkı 1°'nin altında, nem %95 ve üstü, rüzgâr 10 km/sa altı, gece ya da sabah. Yağışın düşürdüğü görüş sis sayılmaz. Kıyı ilçelerinde vapur ve feribot notu eklenir.

Sarı: en az 2 saat görüş 1 km altı (yalnızca nemden çıkan sis için 3 saat). Turuncu: en az 2 saat 200 m altı. Sis beklenmiyorsa gösterge hiç görünmez.

Saatlik yağışın ilk ve son yağışlı saati. Türkiye için model çözünürlüğü saatlik olduğundan dakika değil "civarında" denir.

Bilgi amaçlıdır.

UV için Dünya Sağlık Örgütü bantları. Çamaşır puanı kuru saat oranı, buhar basıncı açığı, rüzgâr ve güneşten; kuru saat: yağış 0,1 mm altı ve olasılık %25 altı, hızlı kuruma: buna ek olarak buhar basıncı açığı 0,8 kPa ve üstü ve ani rüzgâr 50 km/sa altı. Çamaşır saatleri 09:00'dan güneş batmadan biten son saate kadardır. Yürüyüş saati hissedilen sıcaklık, yağış, rüzgâr, ani rüzgâr ve UV'den; ani rüzgâr 30 km/sa'i geçince puan düşer, 50 km/sa ve üstünde saat uygun sayılmaz. Panel üretimi yatay ışınımdan, %80 performans oranıyla. Araba yıkama: günlük yağış 0,5 mm ve üstü ya da en yüksek olasılık %40 ve üstüyse gün ıslak; 3 kuru gün uygun, 1–2 gün kısa; saatlik yağış 0,2 mm ve üstüyle aynı saatte yüzey tozu 50 µg/m³ ve üstüyse çamurlu yağmur (yıkamayın). 17:00'den sonra yarından sayılır. Sıcakta iş: yaklaşık açık hava ısı yükü (WBGT: ıslak termometre, güneş ışınımı ve sıcaklıktan) 25 ve üstünde ağır işte sık mola, 28 ve üstünde ağır işe ara; en serin saatler bunun altında kalan saatlerdir, iş güvenliği hükmü değildir. Asfalt: toprak yüzeyi 45° ve üstünde patiyi yakabilir; yürüyüş saati yüzeyin 40°'nin altına indiği ilk saattir. Arıcılık (kent ilçelerinde listenin sonunda): arıların uçtuğu saat 14° ve üstü, rüzgâr 25 km/sa ve ani rüzgâr 40 km/sa altı, yağış 0,1 mm ve olasılık %40 altı, güneş ışınımı 150 W/m² üstü; en az 4 saatlik uçuş kovan bakımı için uygun, hiç uçuş yoksa kovan açılmaz. Tekne penceresi (deniz detayında, 3 gün, gün ışığı): sandal dalga 0,5 m, rüzgâr 20 km/sa, ani rüzgâr 30 km/sa; gezi teknesi 1 m, 30, 45; yelkenli 1,5 m, rüzgâr 8–35, ani rüzgâr 50; görüş 2 km altı ve yağışlı saat sayılmaz. Resmî seyir uyarısı değildir. Ürünüm (don detayında seçilir): ürünün o ayki evresinin yaklaşık kritik sıcaklığı; en düşük bu eşiğin 1,5° yakınına inerse sarı, eşiğe inerse turuncu, 2° altına inerse kırmızı, genel don seviyesinden yüksek olan alınır. Örnek eşikler: kayısı çiçeklenmesi (Mart–Nisan) −2°, elma çiçeklenmesi (Nisan) −2°, fındık sürgünü (Nisan–Mayıs) −1,5°, zeytin çiçeği (Nisan–Mayıs) −1°, kışın −5°, bağ sürgünü −1°, narenciye meyvesi −2°, çay ilk sürgünü −2°, buğday başaklanması −2°, açık tarla sebzesi 0°. Çeşit ve yükseltiye göre değişir. Tahmin güveni (gün detayında, 2–9 gün sonrası, yalnızca istenince): ECMWF topluluk tahmininin 51 senaryosundan günlük yağışı 1 mm ve üstü olanların sayısı ve en yüksek sıcaklığın %10–%90 aralığı; senaryoların %20'sinden azı yağışlıysa düşük olasılık, %70 ve üstüyse büyük olasılık.

Çamaşırda en az 2 saatlik hızlı kuruma penceresi yoksa puan 5'i, kuru ama ani rüzgârı 50 km/sa'i bulan günde 3'ü, 3 kuru saat bile yoksa 2'yi geçmez; puan ile öneri çelişmez. Bu göstergeler risk değildir: "uygun değil" görünse de sayfa başlığına çıkmaz. Bilgi amaçlıdır.

Şimdiki havadaki basıncın yanındaki ok son 3 saatin değişimidir (deniz seviyesine indirgenmiş basınç). Yerdeki kar, modelin kar örtüsü derinliğidir; yalnızca 1 cm ve üstündeyse yazılır, yanına bugünün kalanında ya da yarın beklenen kar eklenir. Su dengesi (kırsal ilçelerde göstergelerin altında, her yerde Ayrıntılar'da): önümüzdeki 7 günün FAO referans buharlaşması (ET₀, kısa çimden toprak ve bitkinin kaybettiği su) ile beklenen yağışın toplamı.

Basınç 3 saatte 1 hPa ve üstü yükseldiyse ↑, düştüyse ↓, arada →. Bunlar karar değildir: renk almaz, hiçbiri başlığa çıkmaz; "fırtına geliyor" gibi bir hüküm basınçtan çıkarılmaz. Değerler model tahminidir, yaklaşıktır.

Çamaşır detayında, mevsiminde: salça, tarhana, domates, patlıcan ve biber kurusu her yerde; kayısı (Malatya, Elazığ, Erzincan, Iğdır, Adıyaman), üzüm, incir ve isot yöresinde. Önümüzdeki beş günün en uzun kuru ve güneşli dizisi söylenir.

Serme günü: günlük yağış 0,2 mm altı, olasılık %30 altı, en az 7 saat güneşlenme ve öğle saatlerinde buhar basıncı açığı 0,8 kPa ve üstü. Diziden sonraki gün yağışlıysa toplama uyarısı eklenir.

Aynı tahmin yere göre farklı karar demektir: kent ilçesinde dönüşte şemsiye, kırsal ilçede ilaçlama saati, kıyıda rüzgâr. Göstergeler gizlenmez; yerin türü yalnızca sıralamayı ve sayfa başlığına neyin çıkacağını değiştirir.

Kilometrekareye 1.000 ve üstü kişi yaşayan ya da 300 binden kalabalık ilçe kent, kalan kıyı ilçeleri kıyı, gerisi kırsal sayılır; il sayfaları kent gibi sıralanır. Kentte yeşil tarım göstergeleri (don, ilaçlama) ve arı göstergesi listenin sonundadır; orman yangını indeksi kentte başlığa çıkmaz, don ve ilaçlama ancak kırmızıysa çıkar. Kırmızı ve turuncu riskler her yerde öne geçer.

7 günün en yüksek sıcaklıkları 1991–2020 normaliyle (ERA5) karşılaştırılır. Normal, her yıl için aynı takvim penceresinin (31 gün) ortalamasıdır, ±3 günle yumuşatılır. Veri yer başına bir kez indirilip tarayıcıda saklanır.

Ortalama sapma 1,5° altı ve hiçbir gün 3° sapmıyorsa "Evet"; ortalama 1,5° altı ama bir gün sapıyorsa "Çoğunlukla"; 1,5–4° "Biraz sıcak" ya da "Biraz serin"; 4° ve üstü "Hayır".

Dün, son 30 günün yağışı ve Asistan'ın geçmiş soruları ("Dün yağmur yağdı mı?", "Bu ay ne kadar yağdı?") ölçüm değil, aynı hava modelinin geçmiş saatlerine dayanır; bu yüzden değerler yaklaşıktır. Veri tahminle aynı isteklerden gelir (tahminin dünü ve yangın indeksinin son 60 günü); ek istek yapılmaz. 1991–2020 karşılaştırması aynı 30 takvim gününün ERA5 yağış ortalamalarının toplamıdır ve "Olağan mı?" normalleriyle aynı istekte, tarayıcıda saklanarak alınır; alınamazsa yazılmaz.

Günlük toplam 1 mm ve üstüyse o gün "yağdı" sayılır. Oran: normalin %15'inden azı "çok altında", %30'a kadar "dörtte biri", %42'ye kadar "üçte biri", %60'a kadar "yarısı", %85'e kadar "biraz altında", %120'ye kadar "normal civarında", %175'e kadar "biraz üstünde", üstü kat olarak. Normal 3 mm'den azsa dönem zaten kurak sayılır, oran yazılmaz.

Günün cümlesi ilk ve son yağışlı saati (saatlik en az 0,1 mm), günün toplamını ve modelin yağışlı saat sayısını söyler; yağış saatleri aralığın %60'ından azını kaplıyorsa "aralıklı" denir. Saat satırlarında hissedilen sıcaklık ve yağış miktarı; ani rüzgâr yalnızca rüzgâr göstergesinin sarı eşiğini (50 km/sa) aşarsa yazılır. Bugünün geçen saatleri soluk kalır. 8. günden sonra saatler üçer üçer gösterilir (yağış üç saatin toplamı); tahmin bu uzaklıkta değişkendir.

Uzak gün: bugünden en az 7 gün sonrası (16 günlük listenin 8.–16. günleri). Ani rüzgâr noktası rüzgâr göstergesinin rengindedir: 50 sarı, 70 turuncu, 90 kırmızı.

Cemreler, erbain, hamsin, kocakarı soğukları, kırlangıç fırtınası, Hıdırellez, pastırma yazı gibi anlatılan dönemler; tarihe bir hafta kala ya da dönem sürerken 7 günün altında tek satırla anılır. Fırtına günlerinde modelin o gün ne gösterdiği yazılır.

Tahmin değildir, kültürdür; hiçbir karar buna dayanmaz.

Ana güzergâhlar ilçe ilçe tanımlıdır. Her noktaya varış saati, noktalar arası kuş uçuşu mesafenin 1,25 katı ve ortalama 80 km/sa hızla yaklaşık hesaplanır; o saatin tahmini gösterilir.

Yağmur: saatte 0,3 mm; kuvvetli yağış: 4 mm; kar: kar yağışı ya da kar kodu; buzlanma: 1° ve altında yağış; sis: görüş 1 km altı; sert rüzgâr: 50 km/sa ani rüzgâr; fırtına: 70 km/sa. "Yol güvenli" denmez; trafik ve kapanışlar için Karayolları Genel Müdürlüğü.

Asistan ve yer sayfalarındaki "Bugün ne giysem?" sorusu günü üç bölüme ayırır: sabah (07:00–10:00) en serin, öğle (12:00–16:00) en sıcak, akşam (18:00–22:00) en serin saatin hissedilen sıcaklığına bakar. Hissedilen sıcaklıkta rüzgârın ve nemin etkisi vardır. Bölüm sorulursa ("akşam ne giysem") yalnızca o bölüm; 22:00'den sonra yarına bakılır.

Hissedilen 25° ve üstü şort ve tişört, 18–25° tişört, 14–18° ince bir üst, 10–14° ceket, 3–10° ince mont, 0–3° kalın mont, 0° ve altı kalın mont, bere ve eldiven. Bölümler arasında 8° ve üstü fark varsa "katmanlı giyin". Saatte 0,2 mm ve üstü yağış varsa başladığı saatle şemsiye; o saatlerde rüzgâr 25 km/sa ya da ani rüzgâr 40 km/sa ve üstündeyse şemsiye yerine yağmurluk; kar varsa su geçirmez ayakkabı. Yağış yoksa ama olasılık %50 ve üstündeyse çantada şemsiye. Yağışsız günde rüzgâr 30 km/sa ya da ani rüzgâr 50 km/sa ve üstüyse rüzgârlık (rüzgâr geçirmeyen bir üst). Aynı katmanı gerektiren bölümler tek cümlede söylenir ("öğlen ve akşam 15° civarı"). UV 6 ve üstünde güneş gözlüğü, şapka ve krem. "Mont alayım mı?" en kalın bölüm ince mont ya da daha kalınsa Evet, ceketse Kısmen; "Şort giyilir mi?" en sıcak bölüm şort bandındaysa Evet, tişörtse Kısmen.

Asistan'a ve kırsal ilçelerdeki yer sorusuna "hasat ve serme için hava uygun mu?" diye sorulunca, gün söylenmediyse önümüzdeki beş güne bakılır ve en uzun kuru ve güneşli dizi söylenir.

Serme günleriyle aynı ölçüt (yağış 0,2 mm altı, olasılık %30 altı, en az 7 saat güneşlenme, öğle buhar basıncı açığı 0,8 kPa ve üstü). Dizi en az iki günse Evet, hiç yoksa Hayır; diziden sonraki gün yağışlıysa toplama uyarısı.

Her il, ilçe ve mahalle sayfasında yerin adıyla sorular durur ("Kadıköy'de bugün koşulur mu?"). Soru seti yerin türüyle değişir: kent ilçesinde giyim, koşu, şemsiye, çamaşır ve akşam yürüyüşü; kırsal ilçede ilaçlama, don, hasat ve serme, giyim; kıyıda denize girme, dalga, rüzgâr ve giyim. Cevap, sayfanın zaten indirdiği tahminden Asistan'ın kurallarıyla tarayıcıda hesaplanır; ek istek atılmaz ve sayfaya önceden yazılmaz.

Eşikler Asistan'la ve sayfadaki göstergelerle aynıdır. "Dalga var mı?": günün en yüksek dalgası 0,5 m ve üstüyse Evet (yüzmek için dalgalı), 0,3 m ve üstüyse Kısmen.

Asistan sayfasına ya da aramaya "Bafra yarın ilaç?" gibi yazılan soru kurallarla ayrıştırılır: yer (eklerden arındırılarak; il, ilçe, mahalle, köy ve Uludağ, Kapadokya gibi elle derlenmiş iyi bilinen adlar), gün ("hafta sonu" cumartesi ve pazar), günün bölümü ve konu. Dil modeli kullanılmaz; anlaşılmayan soruya "Bunu henüz cevaplayamıyorum" denir ve cevaplanabilen konular gösterilir. Sorudaki ad birden çok yere uyuyorsa ("Alsancak") seçenek sunulur, hiçbir yere uymuyorsa bu söylenir; önceki konuşmanın yerine sessizce dönülmez. "Peki yarın?", "Ya akşam?", "Ankara'da?" gibi sözler önceki sorunun konusunu, gününü ve yerini korur; yalnızca değişen kısım yenilenir. Yer, sorudaki yer, yoksa konuşmanın yeri, yoksa son bakılan ya da ilk takip edilen yerdir; yer, üst birimiyle yazılır ("Kadıköy, İlkadım (Samsun)").

Cevap, sorulan güne ve saatlere özel hesaplanır ve ilçe sayfasındaki göstergelerle aynı eşikleri kullanır; çözümleme satırı ile cevap aynı gün ve bölüme bakar. Gün söylenmezse mangal ve ateş yakma soruları bu akşama, koşu bugün ile yarına, gün ışığı işleri bugün saat kalmadıysa yarına bakar; "bugün" denmiş olsa da işin saatleri (koşu 06:00–21:00, çamaşır 09:00–18:00, giyim 07:00–22:00 gibi) bitmek üzereyse yarına bakılır. Mangal, ızgara ya da ateş yakma sorulursa Asistan hüküm vermez: evet/hayır ya da uygun saat söylemez; yalnızca akşamın yağışını, rüzgârını ve ani rüzgârını, hissedilen sıcaklığı yazar, orman yangını tehlikesi yüksek ve üstündeyse bunu da ekler. Deniz (yalnızca kıyıda, Open-Meteo Marine): dalga 0,5 m altı, rüzgâr 25 km/sa ve ani rüzgâr 40 km/sa altı, yağışsız, hissedilen 20° ve üstü saatler; deniz suyu 19° altındaysa yüzmek için soğuk sayılır. Polen, hava kalitesi ve orman yangını cevapları sayfadaki göstergelerin verisinden gelir; veri yoksa bu açıkça söylenir. "Kurur mu?", "alayım mı?" gibi sorular Evet, Hayır ya da Kısmen ile cevaplanır. Cevabın altındaki 2–4 madde aynı saatlerin değerleridir. Yerin tahmini ve ek veriler 15 dakika tarayıcı belleğinde tutulur; son 20 soru yalnızca bu tarayıcıda saklanır ve geçmiş temizlenebilir.